Saol na Farraige

Ba é an breac éisc a thug na hoileánaigh slán ón gcuid ba mheasa den Ghorta Mór 1845-8 inar cailleadh milliún duine a bhí á gcothú go hiomlán nach mór ag an bpráta.

I dtreo deireadh na naoú haoise déag, de réir mar a bhí luach seasmhach le fáil ar iasc agus nuair a tháinig éileamh níos mó ar mhaicréil agus ar ghliomaigh, d’éiríodar as na báid adhmaid agus ghlacadar chucu an naomhóg. B’fhuirist an naomhóg a ionramháil, bhí sí éadrom, agus bhí sí an-oiriúnach chun potaí gliomach a chur i bhfarraige agus a tharrac. Cé go raibh sí an-fhorbartha ina dearadh, bhí sí saor a dóthain le déanamh. D’fhéadfadh ceardaithe an Oileáin í a dhéanamh lena lámha féin agus roinnt bunábhar – adhmad (blúiríní adhmaid raice uaireanta), canbhás, tarra, tairní agus péint. Lean flúirse áirithe teacht na naomhóige.

Ní fada a mhair sé sin áfach. Mhéadaigh líon na dtrálaeirí i gCuan an Daingin go mór. Níorbh fhéidir leis na hOileánaigh dul san iomaíocht leo cois cladaigh. Leis an ró-iascach chuaigh an t-iasc féin i ngainne; thit an tóin as an margadh leis an ndian-iomaíocht idir na trálaeirí móra. Buille thubaisteach eile ba ea na taraifí nua a ghearr na Stáit Aontaithe ar mhaicréil leasuithe i 1927. I 1921 bhí 400 naomhóg i gCorca Dhuibhne thiar; faoin mbliain 1934, ní raibh ann ach 80.

Bhíomair suite síos ar ar sástacht anois gan cíos cás na cathú orainn, cé gurb annamh a bhíonn sé ar fhear farraige, mar ba chompordach an uain í, an naomhóg síos go slait le pollóga breátha, gan rian struis orainn ag déanamh an bhaile ach í féin ag bogadh léithi agus ag treabhadh na farraige soir, tarrac againn ar thobac agus sinn ag cur agus ag cúiteamh ar chúrsaí an tsaoil.

Muiris Ó Súilleabháin, Fiche Blian ag Fás

Lean an gála da shéideadh thar fóir i rith na hoíche agus bhí an naomhóigín agus an fear aonair á séideadh ag an ngaoth roimpi trasna Bhá an Daingin nó go raibh eadra bó amárach ann. San am sin de ló is ea a bhí an fear istigh i gCuan Uíbh Ráthaigh gan maisle na máchail air féin na ar a naomhóigín. Glacadh go mór ann é; an scríob curtha aige de, é ina chaonaí aonair, agus bhí ionadh an domhain orthu conas nár chuir an scanradh féin chun báis é i rith na hoíche móire fada.

Tomás Ó Criomhthain

Dair liom is teantaithe an áit é seo; is tá an fharraige sin amuigh ag cur eagla orm. Is amuigh ar an bhfarraige sin…a chaithfidh m’fhear céile leath a shaoil feasta!

Peig Sayers, Peig

Os rud é é ná féadfaí aon tarbh a choimeád ar an Oileán do chaithidís ba a bhíodh faoi dháir a thabhairt chun na míntíre chomh maith le stoc a bheadh le díol. Ó 1880 i leith tugtaí ainmhithe chun na míntíre i naomhóga. Chuige seo bhíodh orthu cosa an ainmhí do cheangal le chéile agus é a shíneadh anuas ar easair de aiteann nó craobh a bhíodh socraithe idir dhá thochta i lár na naomhóige.

Bhíodh naomhóg eile in éineacht leis an naomhóg ina mbíodh an bhó á hiompar. Bhíodh sé chomh deacair céanna an bhó a thógaint as an naomhóg i nDún Chaoin. Bhíodh orthu an bhó a chur ar ais sa naomhóg arís agus í a thógaint amach aisti sa Bhlascaod ar fhilleadh abhaile dhóibh.

An uair ná bídis ar an bhfarraige do bhíodh na hiascairí gnóthach ag deisiú a bhfearaistí iascaigh agus ag déanamh potaí. Do chaithidís dul chun na míntíre chun tuigí a fháil do na potaí. Uaireanta, nuair a bhíodh tuigí gann, úsáidtí craobh nó sliotharnach chun tóin an phota a dhéanamh.

Sula dtosnaíodar ag iascach as na báid is le doruithe a bhídís ag iascach ar na carraigeacha go dtí tús na naoú haoise déag nó mar sin. Is é seo an modh iascaireachta is seanda in Éirinn. Tá litríocht agus seanchas an Bhlascaoid lán de chuntais ar adhmad raice, bairillí bia agus dí agus a leithéid a tháinig mar raic chucu. Ba mhinic a fhóir an raic chéanna orthu. Briseadh cuid mhaith bád ar an gcósta timpeall an Bhlascaoid; tarrtháladh cuid dos na criúnna agus bádh roinnt acu chomh maith.

Do dheinidís féin a gcuid líonta go dtí deireadh na haoise seo caite, nuair a thosnaíodar á gceannach. Tá an líon seo á dheisiú le snáthaid lín. Is dócha gur líon maicréal é. Tugtaí buille faoi thuairim de thoisí an mhogaill le dhá mhéar a chur le chéile chun an tomhas a dhéanamh. Diaidh ar ndiaidh tháinig na Blascaodaigh isteach ar iascach na ngliomach is na bpiardóga agus táthar á n-iascach i gcónaí sa cheantar seo. Bhí cósta an Bhlascaoid an-oiriúnach don gcineál seo iascaigh.

Is féidir léamh faoi thíreolaíocht na n-oileán uile sna Blascaodaí.

Foghlaim Tuilleadh